Kanal laburren boterea
Gero eta globalizatuagoa den mundu honetan, lehentasun bihurtu da gure elikagaien jatorriarekin konektatzea berriro. Nekazaritzako elikagaien kanal laburrak, nekazari eta abeltzainak zuzenean kontsumitzaileekin harremanetan jartzen dituztenak, alternatiba jasangarri eta onuragarriak dira guziontzat. Erosteko modu soil bat baino gehiago, aukera kontziente bat dira, tokiko ekonomia indartzen dute, produktuen freskotasuna bermatzen dute, eta, horrez gain, etorkizun iraunkorragoa sustatzen dute.
Kanal laburren bidez erostea ez da transakzio hutsa; zure komunitatearekin, zure osasunarekin eta planetarekin hartzen duzun konpromisoa adierazten duen ekintza bat da. Elikaduraren muinera itzultzeko modu bat da, ekoizlearen ahalegina baloratuz eta benetako elikagaiez gozatuz.
Artzain-gazta artisau-eran ekoizten jarraitu da inguru honetan, familiako ustiategi txikietan. Kalitatezko produktua da, eta inguruko elementurik bereizgarriena.
Ameskoa ibarretako tradiziozko jarduerak dira artzaintza eta gaztagintza, ardi latxen esnearekin egiten dena. Artzain-gazta artisau-eran ekoizten jarraitu da inguru honetan, familiako ustiategi txikietan. Kalitatezko produktua da, eta inguruko elementurik bereizgarriena.
Gaur egun, zazpi gaztandegi daude Ameskoan, eta batek izan ezik gainerako guztiek beraiek ekoizten duten esnearekin egiten dute gazta. Zazpitik sei artzainak dira. Beraz, ekoizpen-unitate txikiak dira, artisau-modura lan egiten dutenak, eta gazta ardi latxen esne gordinarekin egiteko langintza tradizionalei eta ezaugarriei eusten diete.
Horietatik lauk Idiazabal Jatorri Deitura Babestua dute, eta artzainak dira gaztagileak.
Horrez gain, horietako lau nekazaritzako elikagaiak merkaturatzeko Nafarroako Kanal Laburren Erregistroan inskribatuta daude.
Ameskoako bildotsaren ekoizpena, bai arrazagatik eta bai elikadura eta artzaintza-eremuagatik, Nafarroako Bildotsaren AGB izendapenaren barruan dago.
Argi dago, beraz, abeltzaintza-jarduera horri eusten dioten emakumeek eta gizonek interesa dutela produktu horri eta artisau-ekoizpenari dagokien balioa emateko, eta zuzeneko salmentan ikusten dutela gazta eskaini eta defendatzeko tresnarik onenetako bat. Era berean, aukera dute horrela abeltzaintza estentsiboaren erabilera tradizionala erakusteko eta babesteko, abereak 7-8 hilabetez bazkatzen baitira Urbasa Andia Parke Naturaleko Ameskoako Limitazioak mendiko pagadi eta larreetan.
Abeltzaintza-jarduera hori bateragarria da, halaber, ingurune naturalaren erabilera jasangarriarekin; izan ere, gaur egun dugun paisaiaren eragile aktiboa da, eta hala izan da lehen ere. Urbasa Andia Gune Babestu izendatzen ere lagundu zuen, gainera, jarduera horrek.
Ardi latxen esne gordinarekin egindako gazta hau, mimoz eta osasun- eta kalitate-berme handienekin lantzen dena, da Ameskoa ibarretako aurkezpen-txartel onenetakoa, tradizioa, kalitatea eta ibar horietako jendeak ingurune naturala kontserbatzeko duen interesa adierazten baititu.
Eta oso interesgarria izan daiteke hori lurraldea turistikoki sustatzeko eta landa-garapenari lagunduko dioten jarduera osagarrien pizgarri gisa.
Ameskoa ibarretako artzainek hainbat jarduera egin dituzte elkarrekin, abeltzaintzari, gaztari eta bailarari berari dagokien balioa emateko, Limitazioetako Batzarraren eta bailarako beste eragile batzuen eskutik. Horrela, ekintza bateratu bat egin zuten, gaztaren aurkezpena eta bailararen publizitatea hobetzeko, gazta zuzenean saltzeko kartoizko ontziak eginez.
Bestalde, 2012az geroztik, Artzainaren Eguna antolatzen dute Eulaten urrian. Antzinatik datorren artzaintzaren lanbidea omentzen da, bai eta lanbide horretan aritu diren gizon eta emakumeak ere. Egun horretan, gazta eta arkumea dastatu daitezke, edota artzaintzarekin lotutako jarduerak eta beste jarduera tradizional batzuk ezagut daitezke.
Gaur egun, nekazaritzako elikagaiak merkaturatzeko Nafarroako Gobernuaren Kanal Laburren Erregistroan
Urtero, egun berean egiten da, Eulaten. Jai honen helburua bailara sustatzea, artzaintzarekin lotutako gure kultura ezagutaraztea eta produktu gastronomiko bikain bat, Ameskoako gazta, azpimarratzea da.
Egun berezi honetan, bat egiten dute bailarako artzainek eta artzainek, gure aurretik izan direnak, gure arbasoak, zintzoki omentzeko. Haien jakinduriak eta ezaguerak gidatu gaitu bidean, haien ondareak argitu ditu gure bizimoduak, denborak eta esperientziak soilik eskain ditzaketen irakaspenen bidez.
Haiei esker, gure lurrean horren erro sakonak dituen bizimodua ezagutu eta ikasi ahal izan dugu, gure mendiekin eta bailararekin lotuta bizitzeko modu hori, hain gure lurrean errotua. Haien dedikazioa eta ahalegina izan dira gure nortasuna eraikitzeko oinarriak, eta, horregatik, gure esker ona adierazi nahi diegu.
Haien eraginik eta maitasunik izan ez bagenu, ezin izango genukeen bizi gure artzain-tradizioa.
Argi adierazi behar da sektoreak bizi duen egoera zaila dela, bai eta belaunaldien arteko erreleboa falta dela ere.
Egunean zehar, bailarako produktu nagusia, gazta, eta beste produktu batzuk dastatu eta saldu ziren, hala nola marmeladak eta garagardoak.
Gainera, ardi errea, gazta-pintxoak eta egun horretako elastikoen salmenta ere izan ziren, bai eta abereen erakustaldiak ere, haraneko familien eskutik, ardi latxak, astoak, ahuntzak eta artzain-txakurrak, besteak beste.
Hainbat erakustaldi izan ziren ekitaldian: ardi-mozketa, gaztagintza eta jantzigintza, artile moztu berriarekin, iruleen talde baten eskutik.
Banaketa-kanal laburreko nekazaritzako elikagaien azokan, ibarreko produktuak eros daitezke, eta azoka hori, tradizioa ez ezik, gozamen-iturri ere bada bisitarientzat.
Iledun larrua alunbrearekin nola ontzen den erakutsi zen, pilota-partidak ere izan ziren, eta jarduera astronomiko bat ere antolatu zen, “Astroruralizate” izenekoa (konstelazioak artzainen istorio bihurtuz eta transhumantziarekin lotuz).
Goiz osoan zehar, trikitilari eta txalapartarien talde batek girotu zuen eguna beren musikarekin.
Goiza amaitu zen gure artzainei egindako omenaldiekin, gazta-dastaketekin eta gazta zein bestelako produktuen zozketa batekin.
Bazkari herrikoia egin zen frontoian, eta musika-saio bat eskaini zen bazkalostean. Arratsaldean, pilota-partidak izan ziren herrian, eta jarduera astronomikoak eman zion amaiera.
Aukera ederra da artzainen kultura ezagutzeko, Ameskoako gazta dastatzeko eta bailarako artzainei laguntzeko, tradizioei modu iraunkorrean eta bizirik eusten baitiete.
Ameskoako artzainen oroitzapen immaterialetik ateratako kontakizunak oinarri hartuta, egiteko modu tradizionalak orainera ekarri nahi dira, bide batez Ameskoako artzainen balioa nabarmentzeko.
Antzerkia gizarteratzeko bide bat da, tresna egokia baita adierazteko, hausnartzeko eta mobilizatzeko arazo sozialen inguruan.
Herritarren partaidetzarako, sentsibilizaziorako eta gizarte-aldaketarako gunea ere bada, aukera ematen baitie pertsonei errealitateak esploratzeko, zalantzan jartzeko eta eraldatzeko. Antzerkia, gizartea dinamizatzeko tresna gisa:
Antzerki sozialaren bidez, komunitateak bere errealitateak esploratzen eta irudikatzen aktiboki parte hartu dezan sustatzen da, eta horrek kide sentimendua eta ahalduntzea indartu ditzake.
Antzerkiaren bidez, gai zail eta konplexuak landu daitezke, publikoa sentsibilizatuz eta enpatian, tolerantzian eta inklusioan, eta horrelako balioetan heziz.
Antzerkiak hausnarketa eta eztabaidarako guneak sortu ditzake arazo sozialei buruz, ezarritako arauak zalantzan jartzeko eta irtenbideak bilatzeko gonbita egiten baitio jendeari.
Problematika sozialei buruzko kontzientzia sortzen duenez eta parte-hartze aktiboa sustatzen duenez, antzerkiak gizartea eraldatzen lagundu dezake, bai eta etorkizun bidezkoagoa eta berdinzaleagoa eraikitzen ere.
Urbasako gaztarik onenaren historia oso aspaldiko garaietatik dator, eta Nerea izeneko izaki zoragarri baten bidez iritsi da guganaino. Nereak ardi eder batzuk zituen, magia zuen eskuetan, eta bazuen amets bat ere: bere gaztandegia izatea eta gaztarik gozoenak egitea. Eta bete egin zen haren ametsa. Nerea gaztandegia, magia ahosabaian.
Zudairen dagoen gaztandegi tradizionala da, tokiko enpresari gazte batek sortua. Inguru horretako ardi-esnea prozesatzen du bere gaztak egiteko, ardi latxen esne gordina, zehazki.
Familiako gaztandegia da, eta beren artaldeko ardi latxen esnearekin egiten dute gazta. Ricardo Remiro eta Cristina Ruiz de Larramendi dira gaur egun ustiategiaren buru, eta euren aitona-amonenganaino iristen den artzaintza- eta gazta-tradizioa hartu dute oinordetzan. Haien lanak sari ugari jaso ditu nazioartean, besteak beste, urrezko domina World Cheese Awards lehiaketan, munduko txoko guztietatik etorritako ia 2.000 gaztak hartu zuten parte lehiaketa horretan.
Artisau-gaztandegia Eulaten. Zuzeneko salmenta.
Artisau-gaztandegia Eulaten. Zuzeneko salmenta.
Familiako tradizio luze baten oinordeko da gure gaztandegia, Ameskoa ibarretako gaztandegirik enblematikoenetako bat izateaz gain. Izan ere, jarduera garatzeko osasun-erregistro egokia zuen inguruko lehen gaztandegia izan ginen. Duela 20 urte baino gehiago hasi ginen horretan, ordura arte Urbasa-Andia mendilerroan zegoen txabola tipiko batean egiten baikenuen gazta. Gaur egun, ia ez da batere aldatu denboraren joanean esnearekin lan egiteko modua. Tokia baino ez. Izan ere, gure gaztandegia Aranaratxen dago, gure familiaren etxean eta gure ekoizpenaren saltoki nagusian.
Artisau-gaztandegia Aranaratxen. Zuzeneko salmenta.
Ruiz de Larramendi harategia familiako negozio txiki bat da, Eulate herrian dagoena.
Nafarroako txahal-haragia eta gure lantegian eskuz egindako txorizoa eta txistorra saltzen ditugu harategian, eta baita gure familiak belaunaldiz belaunaldi ardi latxen esnearekin egin duen gazta ere: Urbasa Larramendi gazta.
Etxez etxeko salmenta-zerbitzua dugu, etxetik mugitu beharrik izan ez dezazun. Deitu iezaguzu, eta geuk eramango dizugu!
Deitu 948 543 607 telefonora edo bidali WhatsApp bat 626 509 503 zenbakira.
"Elkea Produktu Ekologikoak" proiektuak apustu garbia egin du sozialki jasangarria den nekazaritza ekologiko, arduratsu eta dibertsifikatu baten alde, zuzeneko salmenta eta tokiko eta sasoiko produktuen kontsumoa sustatuz.
Gure lursailak Bakedaon (Ameskoabarrena) eta Artaxoan daude, eta olibadiak, boilurrak, lekaleak, frutak eta baratzeko laboreak lantzen ditugu.
Askotariko landare eta produktuak landatzen eta ekoizten ditugu: Arroniz eta arbekina barietateko olibondoak, hainbat motatako sagarrondoak (errege-sagarra, fuji, golden eta royal gala barietateak), mugurdiak, andere-mahatsak eta marrubiak, garnatxa mahatsa, Tolosako babarrun beltza, potxak, pedrosillano motako txitxirioak, almendrak, garagarra eta eztia.
Lurmendi naturarekin eta ongizatearekin harremanetan dagoen gunea da, maitasunez eta goxotasunez egindako produktuen saltokia. Lehengai ekologikoekin, ingurumena errespetatuz eta artisau-langintzan oinarrituta egiten ditugu gure produktuak. Zatoz gure inguruak ezagutzera, natura eta zaintza uztartzen baititugu gure egunerokoan.
Casa Paulina marmelada bat da, artisau-eran eta ekologikoki egiten duguna, eta beste produktu batzuk ere egiten ditugu. Kalitatezko lehengaiak lehenesten saiatzen gara beti, haien zaporea gure marmeladetara eramateko.
